 |
| برای نمایش بزرگتر روی تصویر اشاره کنید |
درخت خرما دوپایه است؛ یعنی گلهای نر و ماده آن روی درختان جداگانه قرار دارند. برای تولید میوه، باید گرده از درخت نر به درخت ماده منتقل شود. این فرآیند که «مغ هوار کردن» یا «گردهافشانی دستی خرما» نامیده میشود، یکی از مراحل سنتی و حیاتی در نخلداری است.
در نخلستانهای ایران، «مغهوار کردن» آیینی است گروهی که تنها با همکاری و هماهنگی جمعی ممکن میشود. این کار ظریف که در اواخر زمستان و اوایل بهار انجام میگیرد، نیازمند تشخیص زمان دقیق و مشارکت تمامی نخلداران است.
با فرارسیدن زمان مناسب، گروهی متشکل از خویشاوندان و همسایگان تشکیل میشود. جوانان با چالاکی از درختان نر بالا میروند و خوشههای گل نر را میچینند. زنان در پایین درخت به جمعآوری گردههای زردرنگ میپردازند، و مردان باتجربه، با مشتهایی پر از گرده، به سراغ درختان ماده میروند. برخی با بالا رفتن از نخل، گرده را مستقیماً روی گلهای ماده میمالند و سپس گلآذین را با پارچه میپوشانند. تا از گزند باد و باران و تابش خورشید در امان باشد. برخی دیگر کل شاخه گل نر را در میان گلآذین ماده قرار داده و با نخ میبندند تا گرده به تدریج آزاد شود. این کار تا آخرین نخل ادامه مییابد و نخلداران در میان کار، ناهار را در سایۀ نخلها و با نان و خرما صرف میکنند.
این همکاری، تنها یک روش کشاورزی نیست؛ مکتبی برای انتقال تجربه از بزرگان به جوانان و تمرینی برای تقسیم منابع است. پدران به پسران میآموزند چگونه زمان مناسب را تشخیص دهند، از درخت بالا بروند و به گلهای ظریف آسیب نرسانند. همچنین اگر کسی گرده کافی نداشته باشد، دیگران از خود میبخشند تا همگان از برکت محصول بهرهمند شوند. این سنت، گواهی است بر اینکه در فرهنگ نخلداری ایران، میوههای درخت خرما، در واقع ثمرهی درختان همدلی و همکاری هستند.